Wysoka wrażliwość a rozwój nadwagi i otyłości
Czy wysoka wrażliwość wiąże się z rozwojem nadwagi i otyłości?
- Czym jest wysoka wrażliwość?
Wysoka wrażliwość jako cecha osobowości – opisywana jako sensory processing sensitivity (SPS) – to temperament charakteryzujący się wzmożoną reakcją na bodźce z otoczenia, głębszym przetwarzaniem informacji oraz większą wrażliwością emocjonalną i sensoryczną. Nie jest to zaburzenie psychiczne, a raczej cecha temperamentalna o podłożu neurobiologicznym.
Osoby o wysokiej wrażliwości często:
– intensywniej odczuwają bodźce sensoryczne (np. dźwięki, zapachy, smaki),
– szybciej się przeciążają i unikają silnych bodźców,
– głębiej przetwarzają emocje.
- Brak bezpośrednich badań – ale są powiązane dane
2.1. Sensoryczne aspekty odżywiania i nadwaga
Badania z zakresu sensory processing (przetwarzania sensorycznego) u dzieci pokazują pewne zależności między cechami sensorycznymi a BMI:
Jedno z pierwszych badań sugeruje, że u dzieci w wieku 3–7 lat wyższe BMI powiązane było ze zmianami w przetwarzaniu dotykowym i motorycznym, co – choć nie jest jednoznaczną etiologią – sugeruje, że patologie sensoryczne i nadwaga mogą współwystępować.
Prace w literaturze podkreślają, że problemy z przetwarzaniem sensorycznym mogą wpływać na desygnatory apetytu i zachowania żywieniowe, choć dane są wciąż ograniczone.
2.2. Wrażliwość sensoryczna a spożycie pokarmu
Starsze badania z 2012 r. wskazały interesującą zależność:
Osoby o wyższej wrażliwości sensorycznej raportowały większe spożycie jedzenia i silniejszy związek z „jedzeniem emocjonalnym”. Może to wynikać z większej percepcji smaku i przyjemności z jedzenia.
To sugeruje, że osoby bardziej wrażliwe sensorycznie mogą odczuwać jedzenie jako bardziej „satysfakcjonujące”, co potencjalnie może sprzyjać podjadaniu lub większemu spożyciu energii.
2.3. Osobowość jako mediator wagi
Choć cecha wysokiej wrażliwości nie była bezpośrednio testowana, badania nad typami osobowości i otyłością sugerują, że pewne cechy temperamentu i emocjonalności mogą wiązać się z BMI:
Niektóre dane sugerują, że osoby z wyższą wrażliwością emocjonalną mogą być bardziej podatne na wpływ otoczenia – zwyczaje związane z odżywianiem, aktywnością fizyczną i stresem – co pośrednio wpływa na ryzyko nadwagi.
- Możliwe mechanizmy łączące wrażliwość z wagą ciała
Choć bezpośrednie badania są ograniczone, szereg teorii daje podstawy do hipotez:
3.1. Wrażliwość sensoryczna i jedzenie emocjonalne
Osoby wysoko wrażliwe często mają intensywne reakcje emocjonalne i stresowe. Jedzenie może działać jako:
– forma regulacji emocji,
– nagroda sensoryczna (smak, zapach),
– sposób na łagodzenie napięcia.
Mechanizm ten może sprzyjać częstszemu sięganiu po żywność wysokokaloryczną w sytuacjach stresowych.
3.2. Niższa tolerancja na stres i kortyzol
Wysoko wrażliwe osoby często łatwiej się stresują, co może wiązać się z dłużej podwyższonym poziomem kortyzolu – hormonu stresu, który sprzyja gromadzeniu energii w komórkach tkanki tłuszczowej i napadom głodu (wyższy poziom greliny).
3.3. Wrażliwość sensoryczna a regulacja apetytu
Słabsza zdolność do tłumienia sygnałów sensorycznych związanych z jedzeniem (smak, aromat, tekstura) może powodować:
– większą przyjemność z jedzenia,
– problemy z hamowaniem impulsów,
– większe spożycie przy silnych bodźcach smakowych.
Takie mechanizmy nie są jeszcze jednoznacznie potwierdzone, ale znajdują poparcie w niektórych badaniach nad sensorycznymi komponentami zachowań żywieniowych.
Choć ten temat nie jest dobrze opracowany w literaturze naukowej, to w swojej praktyce obserwuję tę zależność bardzo często. Większość moich pacjentów zmagających się z nadwagą lub chorobą otyłościową, opisuje siebie jako wysoko wrażliwych. Jeśli należysz do takich osób, w procesie zmiany nawyków żywieniowych i redukcji masy ciała, potrzebujesz szczególnie wyrozumiałego podejścia (takiego, które nie podnosi dodatkowo poziomu kortyzolu) i wyjątkowego zadbania o „kubki smakowe” (bardzo atrakcyjnej smakowo diety!).
Ps. Jeśli potrzebujesz wsparcia w procesie redukcji masy ciała, umów się na wizytę.
